Indianie

Indianie Ameryki Północnej (First Nation, Aboriginal People, Native American) – Indianami nazywa się niemal całą (z wyłączeniem Aleutów i Inuitów) autochtoniczną (tubylczą, rdzenną) ludność obu Ameryk. Znaleziska archeologiczne i antropologiczne sugerują, że Ameryka Północna została zaludniona przez przybyszy z Azji co najmniej 12 tysięcy lat temu. (ostatnio powszechna staje się teoria o późniejszej fali Atapasków, którzy mieli pojawić się około 9000 lat p.n.e.) Byli to łowcy wielkich zwierząt plejstoceńskich, w pogoni za którymi przeszli “suchą stopą” przez wolną wtedy od wody cieśninę Beringa. Około 4000 lat p.n.e. pojawili się przodkowie Eskimosów (Innuici) i Aleutów, lecz musieli już pokonać wodną przeszkodę po cofnięciu się lądolodu. Pod wpływem zmian środowiska, w którym egzystowały (a także wcześniejszego możliwego asymilowania jednostek czy małych grup z Oceanii i Australii (nawet z Europy-Wikingowie), powyższe ludy wytworzyły wiele odmiennych kultur, które naukowcy zajmujący się tym problemem sklasyfikowali w dziesięć regionów kulturowych, istniejących w momencie zetknięcia się Aleutów, Eskimosów i Indian z kolonizatorami.

Łuki

Indianie używali stosunkowo długich łuków, z powodu zależnosci od środowiska, w którym przyszło im żyć, plemiona często zmuszone były do dzielenia się na mniejsze grupy, których wielkość była zależna od dostępności zwierzyny na danym terenie. Z początku prowadzący pół osiadły tryb życia , po wprowadzeniu koni do Ameryki Pn. przez Hiszpanów, diametralnie zmienili swoją kulturę. Z tą chwilą łuk stał się dla nich wręcz koniecznością i gwarancją przeżycia po zdobyciu koni, podczas jazdy wierzchem łatwiej mu było posługiwać sie krótszym łukiem (około 105 cm długości). Łuki były używane przez Indian jeszcze przez długi czas po kolonizacji, ponieważ nabijanie przez lufę ówczesnych muszkietów sprawiało wiele trudności, co uniemożliwiało szybkie strzelanie. Łuki miały dużą przewagę nad muszkietami nabijanymi przez lufę. W czasie koniecznym na ponowne naładowanie muszkietu wprawny łucznik mógł wystrzelić z łuku od 12 do 15 strzał.

Typowy łuk wykonany był z jednego kawałka drewna, prawdopodobnie najczęściej jesionu. Jego całkowita długość wynosi ok. 43,5 cala a obwód w części środkowej wynosi ok. 21,5 cala. Łuk jest raczej symetryczny. Pręt został wyprofilowany na kształt litery ‚D’, co pozwalało wykorzystać zarówno zewnętrzną, jak i wewnętrzną powierzchnię drewna. Prawdopodobnie do obróbki wykorzystywano kamiennych lub kościanych narzędzi. Zewnętrzna powierzchnia łuku jest dodatkowo wzmocniona ścięgnem (najczęściej łosia). Wzmocnienie owijano w pięciu, symetrycznie rozłożonych na całej powierzchni łuku miejscach i dodatkowo przyklejano klejem z kopyt. Nacięcia na końcach (mocujące cięciwę) powstają w wyniku pojedynczego, głębokiego cięcia na końcu każdej z gałęzi łuku i są wzmacniane ścięgnem. Cięciwa zrobiona jest ze splecionego ścięgna. Łuk tego typu jest dość mocny by przebić skórę bizona z niewielkiej odległości.



Strzały miały przeciętnie długość ok. 24 cali a średnicę od 3/16 do 3/8 cala. Lotki robiono z piór z lotek indyka, rozszczepionych wzdłuż stosiny. Po trzy pióra na strzałę, po ok. 7 cali długie, przyczepione klejem z kopyt i ścięgnem. Tak długie lotki, choć mogą wydawać się nieco nietypowe, zapewniały jednak krótkim strzałom z ciężkimi grotami, stabilny lot. Nacięcie z tyłu strzały robiono w kształcie głębokiego ‚V’. Groty strzał robiono z kamienia lub żelaza. Te ostatnie były popularnym przedmiotem handlu z Białymi. Kamienne groty robiono z krzemienia, kształtowanego kościanym narzędziem. Mocowano je za pomocą pojedynczego narzędzia, kleju i ścięgna.

Północno-Wschodnie Lasy

 

Obszar tak zwanej Kultury Leśnej dominował w północno- wschodniej strefie ekologicznej, która obejmowała równinę pomiędzy oceanem i pasmem górskim Appalachów i Alleghenów, nadrzeczne tereny bogatych gleb dolin Ohio i Missisipi, Wielkie Jeziora i wybrzeże morskie. Jest to olbrzymia kraina lasów, liściastych i iglastych, w której można spotkać brzozę, wiąz, dziki dereń, dąb, drzewo hikorowe, sosnę południową, górski jesion oraz zarośla mangrowe w części południowej.Ludy te wprowadziły rośliny hodowlane, jak np. różne odmiany dyni oraz rozwinęły ceramikę sznurkową. Drewno i kora były ważnymi materiałami dla Indian Leśnych, używanymi przez nich do wyrobu kanu z kory brzozy lub wiązu oraz konstrukcji toboganów, łuków, strzał, maczug, koszy, pojemników, łyżek, mis, tłuczków, moździerzy, kołysek, bębnów, rakiet do lacrosse i kijów do gry w piłkę.

Południowo-Wschodnie Lasy

 

Rolnictwo, które dawało północnym ludom leśnym ekonomiczne utrzymanie, stanowiło silniejsze nawet podstawy dla Indian południowo – wschodniego obszaru USA w obrębie obecnych stanów Alabama, Georgia, Missisipi, Południowa Karolina, Tennesee i sąsiadujących stanów północnych. Podczas gdy Kultura Missisipi wniosła praktyki rolnicze, rysy obrzędowe i religijne, społeczny system klasowy ludzi szlachetnych i pospólstwa, to karaibskie przedmioty takie jak płaszcze z piór, lektyki, drewniane stołki, łóżka platformowe, plecionki z trzciny, wykorzystywanie trucizn do połowów ryb i dmuchawki bardzo mocno łączyły plemiona Zatoki z Arawakami i Karaibami Antyli. Ziemię zajmowaną przez te plemiona porastały prawie niezniszczone lasy, które kiedyś rozciągały się od Atlantyku do Mississippi, dostarczając bogatych zasobów orzechów, jagód, korzeni, ryb i zwierzyny jako dodatek do rolnictwa plemion z wnętrza lądu.

Równiny i Prerie

 

Ze wszystkich Północnoamerykańskich Indian najbardziej popularni i szeroko znani są dawni rdzenni mieszkańcy Prerii i Równin. Ich terytorium rozciągało się od doliny Missisipi na wschodzie do Gór Skalistych na zachodzie i zajmowało całą przestrzeń od rzeki Saskatchewan na północy do Rio Grande na południu. Zachodnie Wysokie Równiny są bardzo jałowe i odznaczają się krótką wegetacją traw. Wschód z większą ilością opadów to Preria, charakteryzująca się ciemną glebą i wysokimi trawami. Cały obszar kiedyś roił się od zwierzyny – bizonów, antylop widłorogich, wilków, kojotów, jeleni i niedźwiedzi. Główny system rzeczny biegł z zachodu na wschód, łącząc się z Missouri i Missisipi, wzdłuż których można było znaleźć zalesione skrawki. Plemionami silnie związanymi z tym sposobem życia były Czarne Stopy, Gros Ventre (lub Atsina), Assiniboin, Wrony, Siuksowie, Czejenowie i Arapaho, wszystkie przybyłe na równiny ze wschodu; Kiowa, którzy przybyli z północy; i Komancze, którzy oddzielili się od Szoszonów.

Płaskowyż

 

Indianie żyjący na terenach obecnych stanów Idaho, Waszyngton, wschodni Oregon oraz przyległych obszarach stanów sąsiednich i Kanady stworzyli obszar kulturowy znany jako Płaskowyż. Generalnie obszar ten składa się z nieurodzajnych wyżyn, gór ze skrawkami lasów i jezior; jest przecięty przez dwa systemy wielkich rzek, Kolumbii i jej dopływu Snake. Plemiona zamieszkujące ten obszar utrzymywały się z pozyskiwania dziko rosnących roślin i warzyw, korzeni lewizji, jagód i nasion; łososia, innych ryb, jeleni, łosi i górskich owiec. Indianie mieszkali w stożkowatych lub spadzistych konstrukcjach z tyczek pokrytych krzewami lub matami z pałki szerokolistnej; później powszechne stały się tipi typu równinnego. Były to ludy nierolnicze, nie posiadające formalnej organizacji, ale posiadały złożoną teologię obejmującą duchy opiekuńcze i wierzenia, które ukazywały chorobę jako tymczasową utratę duszy.

Wielka Kotlina

 

Indianie, którzy mieszkali na olbrzymim obszarze dzisiejszej Nevady, Utah, zachodnich części Kolorado i Wyoming, południowego Idaho oraz przyległych części Oregonu i Kalifornii, dzielący podobny styl życia, tworzyli obszar kulturowy Wielkiej Kotliny. Obszar ten rozciąga się od rzeki Snake na północy, prawie do rzeki Kolorado na południu. Chociaż teren ten nie jest w całości pustynny, charakteryzuje go skąpa wegetacja, krzewy szałwi i ubogi step. Na wschodzie występują lasy i krzewy w kanionach i dolinach okazjonalnie można spotkać skrawki bagniste. Zasoby zwierzęce są ubogie, podstawowym pożywieniem były wiewiórki, króliki i ryby, czasem trafiały się antylopy, jelenie i bizony; jadano nawet gofery i koniki polne. Indianie zależni byli także od zbierania orzechów piniowych i żołędzi, z których wytwarzano papkę, mąkę i placki. Dodatkowo korzystano z dziko rosnących roślin, nasion, jagód i korzeni. Indianie Wielkiej Kotliny determinowani byli przez codzienne poszukiwanie żywności w bardzo niegościnnym i nadzwyczaj wymagającym klimacie, który regularnie stwarzał ekstremalne warunki termiczne.

Kalifornia

 

Charakterystyczne dla typowej kultury obszaru Kalifornii były plemiona, które żyły wzdłuż dwóch głównych systemów dolin rzecznych, Sakramento i San Joaquin włączając wschodnie stoki Sierra Nevada na północ po Mount Shasta i na zachód aż po Clear Lake. Różnorodność językowa tego obszaru była jedną z najbardziej złożonych w Ameryce Północnej. Podstawowym sposobem pozyskania żywności było zbieractwo. Dotyczyło to warzyw, żołędzi, kasztanów amerykańskich, ziaren i różnorodnych traw. Zajmowano się kopaniem korzeni i bulw z ziemi oraz zbierano morszczyn i wodorosty z oceanu, które często suszono i gotowano w zupach. Polowano na króliki, przepiórki i gofery, zbierano koniki polne i gąsienice oraz łowiono łososia. Wiele plemion wykazywało mistrzostwo w koszykarstwie, a Pomo znad Clear Lake wytwarzali trzcinowe kanu.

Południowy Zachód

 

Kultura Południowego Zachodu historycznie wywodzi się z dwóch podstawowych źródeł: pierwsze o starożytnej tradycji rolniczej, drugie o dużo późniejszej tradycji myśliwskiej, które Nawaho i Apacze, nowi przybysze na tym obszarze, wprowadzili około roku 1400. zaadoptowała rolnictwo i ceramikę z Meksyku; byli oni głównie rolnikami zamieszkującymi ziemianki i twórcami późniejszego rozwoju Południowego Zachodu.Wytworzyła ona systemy kanałów irygacyjnych, wysokiej jakości ceramikę i kamieniarstwo.

Wybrzeże Północno-Zachodnie

 

Indianie Wybrzeża Północno-Zachodniego zajmowali stosunkowo wąski pas pomiędzy Górami Nadbrzeżnymi, a Pacyfikiem i byli stosunkowo odizolowani od reszty kontynentu. Był to i jest kraj mocno zalesiony, łagodny i wilgotny, pokrywający obszar wybrzeża Pacyfiku od zatoki Yakutat na Alasce do Północnej Kalifornii. Górzyste wybrzeże tworzą fiordy z głęboko wcinającymi się zatokami i cieśniny oraz niezliczona ilość wysp. Ludność wybrzeża odróżniała się od plemion wnętrza lądu swoim rzemiosłem, sztuką, wierzeniami i obyczajami.

Subarktyka

 

Obszar kulturowy Ameryki Północnej obejmujący cały obecny Quebec, Nową Fundlandię, północne połacie Ontario, Manitoby, Saskatchewan, Alberty, północne obszary wnętrza lądu Kolumbii Brytyjskiej, Terytorium Jukon, zlewisko rzeki Mackenzie wraz z Wielkim Jeziorem Niewolniczym i Wielkim Jeziorem Niedźwiedzim, i wnętrze Alaski. Indianie, wyłączając Beothuków, należą wyłącznie do rodziny Algonkińskiej na wschodzie i Atapaskiej na północnym zachodzie. W obrębie tego rozległego obszaru kultura pozostawała dość stała, chociaż elastyczna, ściśle związana z łowiectwem i rybołówstwem. Klimat jest surowy, z długą, mroźną zimą i krótkim, ciepłym latem. Temperatury poniżej –40 stopni C. są powszechne, ale często osiągają 30 stopni C. latem, a towarzyszy im ogromna ilość owadów, które dręczą tak ludzi jak i zwierzęta.Większość tego obszaru jest niziną arktyczną obfitującą w duże ilości świerku, modrzewia amerykańskiego, wierzby i olchy Zwierzęta o ekonomicznym znaczeniu dla Indian to łoś, karibu, niedźwiedź, lis, wilk, wydra i bóbr, a wśród ryb sieja, lipień, pstrąg i szczupak. Znaczna liczba grup atapaskich, z obszarów wielkiego łańcucha gór na Terytorium Jukon i w Kolumbii Brytyjskiej, zamieszkiwała bujne lasy dolin rzecznych pełne świerku, jodły, żywotnika i choiny kanadyjskiej. Tylko w zatoce Cooka na Alasce żyli Indianie, gospodarczo częściowo zależni od morza. Dla niektórych grup alaskańskich ważny był łosoś. Rybołówstwo stało się ważniejsze u schyłku okresu handlu futrami.

Arktyka

 

Obszar kulturowy Arktyki, ojczyzna wyłącznie Eskimosów (teraz zwykle zwanych Inuitami) i Aleutów zajmuje połać 5000 mil od Syberii do Grenlandii, włączając większość wysp i obszary przybrzeżne Alaski, Kanady wraz z Labradorem i Grenlandię. Ziemia ta jest prawie bezdrzewna i ograniczona przez tundrę na południu. Jest to region, gdzie klimat jest tak zimny, a wybrzeża chłostane burzami o takiej wielkości, że wydaje się on znajdować poza granicami obszarów, na których ludzkie istoty mogą przetrwać, a co dopiero rozwijać się pomyślnie. Eskimosi opierali swą egzystencję głównie na morzu, gdzie łańcuch żywieniowy zapewniała duża populacja fok, wielorybów i morsów. Latem, kiedy zwykle jednostajny krajobraz szybko ogarniało ciepło oraz wybujałość flory i fauny, udając się w głąb lądu zamieniali się w łowców karibu, powracając na wybrzeże jesienią i zimą, aby łowić ryby i polować na ssaki morskie przez przeręble lub głębokie szczeliny w lodzie. Żywili się głównie tłuszczem i spożywanym w większości na surowo mięsem, które dostarczało im witaminy C potrzebnej dla zdrowia. Ich narzędzia, oszczepy, harpuny, sanie, szkielety kajaków, a nawet łuki często musiały być składane w złożone konstrukcje z dryfującego drewna i rogu, dlatego że mieli ograniczony dostęp do drzew.

Wykorzystano: www.wikipedia.pl, www.indianie.eco.pl, www.lakota.of.pl


i taki oryginalny plemienia Penebscot z terenów północny-wschód USA, stan Maine, Zatoka Penebscot

Warto zajżeć!
https://anthro.amnh.org/anthropology/databases/common/public_access.cfm?database=north
http://www.wykop.pl/ramka/2361352/wspaniale-luki-i-strzaly-indian-ameryki-polnocnej/

Teks napisany przez Michał „Misza” Lorenc